Przekształcenie spółki jawnej w spółkę komandytową – skutki prawne i biznesowe

Przekształcenie spółki jawnej w spółkę komandytową zmienia układ odpowiedzialności, zasady reprezentacji, sposób opodatkowania, a dodatkowo często wpływa na ocenę podmiotu przez banki i kontrahentów. W wielu przypadkach spółka jawna pozostaje rozwiązaniem wystarczającym, zwłaszcza gdy wszyscy wspólnicy są zaangażowani w bieżące prowadzenie spraw spółki i akceptują nieograniczoną odpowiedzialność za jej zobowiązania. Zainteresowanie spółką komandytową wzrasta ze względu na możliwość ograniczenia odpowiedzialności części wspólników i rozdzielenia funkcji prowadzenia spraw spółki od roli inwestora. Dopuszczalność takiego przekształcenia wynika wprost z przepisów Kodeksu spółek handlowych.

Spółka jawna a spółka komandytowa – najważniejsze różnice

W spółce jawnej wszyscy wspólnicy odpowiadają za jej zobowiązania całym swoim majątkiem, solidarnie i subsydiarnie. Subsydiarność tej odpowiedzialności sprowadza się do tego, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

W spółce komandytowej wyróżnia się dwie kategorie wspólników. To typ spółki, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (tzw. komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (tzw. komandytariusza) jest ograniczona. Pamiętajmy, że komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli tylko do wysokości sumy komandytowej. Komandytariusz jest wolny od odpowiedzialności w granicach wartości wkładu wniesionego do spółki. W przypadku zwrotu wkładu w całości albo w części odpowiedzialność zostaje przywrócona w wysokości równej wartości dokonanego zwrotu. Z powyższego wynika, że odpowiedzialność osobista komandytariusza aktualizuje się wyłącznie wówczas, gdy nie wniesiono wkładu w całości albo gdy jego wartość jest niższa niż wysokość sumy komandytowej. Dla zobrazowania można wskazać przykład, w którym wkład rzeczywiście wniesiony przez komandytariusza wynosi 50 000 zł, natomiast suma komandytowa została określona na poziomie 10 000 zł. W takim przypadku, z uwagi na to, że rzeczywiście wniesiony wkład przewyższa sumę komandytową, komandytariusz nie będzie ponosić osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki komandytowej.

Najczęściej to właśnie wspomniany podział odpowiedzialności wspólników jest głównym motywem przekształcenia – wspólnicy spółki jawnej, którzy chcą ograniczyć swoje ryzyko finansowe, stają się komandytariuszami, a jeden z nich przyjmuje rolę komplementariusza.

Więcej o tym, jak komandytariusz może ograniczyć swoją odpowiedzialność, w artykule Komandytariuszu sprawdź jak możesz ograniczyć swoją odpowiedzialność.

Korzyści przekształcenia spółki jawnej w spółkę komandytową

W spółce komandytowej łatwiej uporządkować sukcesję, wejście inwestora albo odejście jednego ze wspólników. Tam, gdzie spółka jawna była pierwotnie budowana jako struktura dwóch aktywnych wspólników, a dziś jeden prowadzi biznes, drugi zaś finansuje rozwój, spółka komandytowa lepiej odzwierciedla rzeczywisty sposób działania.

Nie znaczy to, że każda spółka jawna powinna od razu składać do KRS wniosek o zmianę formy prawnej. Po objęciu spółki komandytowej podatkiem CIT kalkulacja jest bardziej wymagająca. Zysk spółki komandytowej podlega najpierw opodatkowaniu na poziomie samej spółki, a następnie na poziomie wspólnika. Dlatego planowane przekształcenie spółki trzeba oceniać nie tylko przez pryzmat odpowiedzialności, lecz także obciążeń podatkowych po zmianie.

Temat opodatkowania i jego realnych skutków rozwijamy szerzej w odrębnym artykule: Przekształcenie spółki komandytowej w spółkę jawną, czyli jak podatek CIT wpłynął na polskich przedsiębiorców.

Podstawa prawna i zasada ciągłości (kontynuacji)

Możliwość przekształcenia spółki jawnej w spółkę komandytową wynika z art. 551 § 1 Kodeksu spółek handlowych, który dopuszcza zmianę formy prawnej każdej spółki handlowej w inną spółkę handlową. Spółka jawna nie „kończy się” i nie oddaje przedsiębiorstwa nowemu podmiotowi w drodze osobnych umów. Przekształcenie spółek jest procedurą uregulowaną w art. 551–584 KSH, która pozwala na zmianę formy prawnej spółki przy zachowaniu jej ciągłości prawnej. Kluczową zasadą tego procesu jest zasada kontynuacji, wynikająca z tożsamości podmiotu przed i po przekształceniu. Nie dochodzi tu jednak do sukcesji uniwersalnej, rozumianej jako wejście następcy prawnego w ogół praw i obowiązków poprzednika. Spółka przekształcona nie jest bowiem nowym podmiotem w sensie prawnym, lecz tym samym podmiotem działającym w zmienionej formie – „tą samą, ale nie taką samą” spółką (por. komentarz do art. 553 KSH, T. IV red. Opalski 2016, wyd. 1, M. Rodzynkiewicz, Legalis).

Wspólnicy spółki przekształcanej stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej, z uwzględnieniem art. 576(1) Kodeksu spółek handlowych.

Dobrze przygotowana procedura przekształcenia spółki bywa dużo bezpieczniejsza niż likwidacja, a następnie zakładanie nowej struktury od zera.

NIP i REGON spółki po przekształceniu

Spółka komandytowa powstała w wyniku przekształcenia, zachowuje ten sam NIP co poprzedniczka. Wynika to z zasady kontynuacji. W przypadku przekształcenia spółki handlowej w inną spółkę handlową – REGON również pozostaje bez zmian z mocy prawa. Działalność może być prowadzona bez przerwy, ponieważ zmiana formy prawnej następuje z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru i jednoczesnego wykreślenia spółki przekształcanej. Na skutek przekształcenia, powstała spółka komandytowa otrzyma jednak nowy numer KRS.

Jak przebiega proces przekształcenia spółki?

Procedura przekształcenia spółki obejmuje przygotowanie dokumentów przekształceniowych, podjęcie uchwały wspólników, zgodę na brzmienie umowy spółki komandytowej, a następnie wpis do KRS. Pierwszym etapem powinna być jednak decyzja, kto po zmianie formy prawnej będzie pełnić rolę komplementariusza, a kto będzie komandytariuszem. Ustalić również należy m.in. sposób reprezentacji, a także to, jak dzielony będzie udział w zysku i stracie.

W trybie pełnym bardzo ważne jest sporządzenie planu przekształcenia i przygotowanie załączników wymaganych przez ustawę. KSH przewiduje jednak możliwość uproszczonego przekształcenia spółki osobowej w inną spółkę osobową. W takim przypadku nie stosuje się przepisów art. 557-561 KSH. Nie dotyczy to obowiązku przygotowania dokumentów wymienionych w art. 558 § 2 pkt 1 i 2 KSH.

Przekształcenie spółki wymaga również sprawdzenia umów kredytowych, leasingowych, koncesji, pełnomocnictw oraz wewnętrznych ustaleń między wspólnikami.

Dobrze przygotowana umowa spółki przekształconej nie polega na powieleniu postanowień dotychczasowej umowy spółki jawnej. Jej zadaniem jest przełożenie nowego modelu funkcjonowania podmiotu na rozwiązania właściwe dla spółki komandytowej. Powinna więc w sposób precyzyjny regulować wysokość i rodzaj wkładów, sumę komandytową, zasady reprezentacji, ograniczenia działalności konkurencyjnej, tryb podejmowania uchwał, zasady wypłaty zysku, sposób wystąpienia wspólnika ze spółki oraz reguły dziedziczenia ogółu praw i obowiązków.

Etapy przekształcenia spółki w trybie pełnym

Proces przekształcenia spółki przebiega w trzech następujących po sobie etapach: fazie przygotowawczej, fazie menedżerskiej oraz fazie rejestrowej. Każdy z nich wymaga innych czynności, dokumentów i decyzji, które muszą zostać prawidłowo zaplanowane i przeprowadzone.

Faza przygotowawcza

Pierwszy element przekształcenia spółki (w trybie pełnym) to sporządzenie planu przekształcenia przez wszystkich wspólników uprawnionych do prowadzenia spraw spółki. Plan ma obligatoryjną formę pisemną i musi zawierać co najmniej ustalenie wartości bilansowej majątku spółki przekształcanej na określony dzień w miesiącu poprzedzającym jego przedłożenie wspólnikom.

Do planu dołącza się trzy załączniki: projekt uchwały o przekształceniu, projekt umowy spółki komandytowej oraz sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów przekształcenia. W przypadku przekształcenia spółki jawnej w komandytową nie jest wymagana opinia biegłego rewidenta.

Obowiązki spółki przekształcanej w fazie przygotowawczej obejmują też dwukrotne zawiadomienie wspólników o planowanym przekształceniu spółki: pierwsze nie później niż miesiąc przed podjęciem uchwały, drugie co najmniej dwa tygodnie od pierwszego zawiadomienia. W zawiadomieniu wskazuje się istotne elementy planu przekształcenia, a także miejsce i termin w którym wspólnicy spółki przekształcanej mogą się zapoznać z pełną treścią planu i załączników, przy czym termin ten nie może być krótszy niż dwa tygodnie przed planowanym dniem podjęcia uchwały o przekształceniu.

Faza menedżerska (właścicielska)

Najważniejszym dokumentem fazy menedżerskiej jest uchwała o przekształceniu podjęta przez wszystkich wspólników spółki jawnej i ujęta w protokole notarialnym. Uchwała o przekształceniu powinna zawierać:

1) formę prawną spółki, w jaką spółka zostaje przekształcona;

2) wysokość sumy komandytowej, w przypadku przekształcenia w spółkę komandytową;

3) zakres praw przyznanych osobiście wspólnikom uczestniczącym w spółce przekształconej, jeżeli przyznanie takich praw jest przewidziane;

4) nazwiska i imiona wspólników prowadzących sprawy spółki i mających reprezentować spółkę przekształconą, w przypadku przekształcenia w spółkę osobową;

5) zgodę na plan przekształcenia, a także na proponowane brzmienie umowy spółki przekształconej.

Na podstawie art. 563 § 2 KSH podjęcie uchwały o przekształceniu zastępuje zawarcie umowy spółki komandytowej – odrębne zawarcie umowy spółki nie jest wymagane.

Faza rejestrowa

Wniosek o wpis przekształconej spółki do KRS składają komplementariusze, czyli wyłącznie wspólnicy uprawnieni do reprezentacji nowej spółki. Sąd rejestrowy z urzędu wykreśla spółkę jawną. Ostatnim krokiem jest ogłoszenie o przekształceniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, składane przez komplementariuszy. Dzień wpisu spółki komandytowej do KRS jest formalnie dniem przekształcenia.

Jak wygląda przekształcenie w trybie uproszczonym?

Uproszczone przekształcenie spółki ogranicza część wymogów przewidzianych w KSH w procesie transformacji formy prawnej. Uproszczenia procedury przekształceniowej, wskazane w art. 582 KSH, dotyczą m.in. przekształcenia spółki jawnej w dowolną inną spółkę osobową. Warunkiem zastosowania tych uproszczeń jest tylko to, aby w spółce przekształcanej sprawy spółki prowadzili wszyscy wspólnicy.

Z przepisów regulujących uproszczoną procedurę przekształcenia spółki jawnej w spółkę komandytową wynika, że nie stosuje się uregulowań dotyczących:

1)sporządzenia planu przekształcenia sensu stricto, gdyż przygotowuje się jedynie załączniki do tego planu wymienione w art. 558 § 2 pkt 1 i 2 KSH,

2)poddania planu przekształcenia badaniu przez biegłego rewidenta,

3)zawiadamiania wspólników o zamiarze powzięcia uchwały w sprawie przekształcenia,

4)wyłożenia do wglądu wspólników dokumentacji dotyczącej procesu przekształcenia,

5)zreferowania wspólnikom bezpośrednio przed podjęciem uchwały o przekształceniu spółki istotnych elementów planu przekształcenia.

W literaturze podnosi się, że nie ma obowiązku poddania wyceny aktywów i pasywów spółki przekształcanej badaniu przez biegłego rewidenta, a sama dokumentacja przekształceniowa jest stosunkowo skromna, gdyż składa się z projektu uchwały przekształceniowej oraz projektu umowy spółki przekształconej (zob.: kom. do art. 582 KSH, T. IV red. Opalski 2016, wyd. 1/Mateusz Rodzynkiewicz, Legalis).

Szerzej o uwarunkowaniach prawnych i biznesowych tego rozwiązania piszemy w odrębnym opracowaniu: Przekształcenie spółki jawnej w spółkę komandytowo-akcyjną.

Obowiązki spółki przekształcanej – umowy, decyzje administracyjne i majątek

W przypadku przekształcenia spółki nie dochodzi do likwidacji i ponownego wniesienia przedsiębiorstwa aportem. Spółka przekształcona staje się kontynuatorem praw i obowiązków spółki przekształcanej. Na spółkę komandytową majątek przekształcanej spółki jawnej przechodzi z mocy prawa, a nie przez osobną cesję.

To samo dotyczy większości umów. W sensie korporacyjnym spółka komandytowa powstała z przekształcenia, zachowuje pełną ciągłość działania. W sensie gospodarczym oznacza to, że proces przekształcenia nie usuwa majątku spółki z obrotu, ani nie przenosi go na nowy podmiot w oderwaniu od dotychczasowej historii. To odróżnia przekształcenie od likwidacji i budowania biznesu od nowa. Zobowiązania spółki jawnej zaciągnięte przed przekształceniem „przechodzą” na spółkę komandytową, a wspólnicy spółki jawnej odpowiadają za nie solidarnie jeszcze przez trzy lata od dnia przekształcenia na podstawie art. 584 KSH.

Formalności i koszty przekształcenia spółki

Skuteczne przekształcenie spółki jawnej w komandytową jest stosunkowo tanie w porównaniu z innymi typami transformacji korporacyjnych. Koszty obejmują taksę notarialną za protokołowanie uchwały oraz opłatę sądową za wpis do KRS. Nie pojawia się natomiast koszt opinii biegłego rewidenta. Po wpisie do KRS spółka ma obowiązek zgłosić beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w terminie 14 dni.

Decyzja o przekształceniu – czy każda spółka jawna powinna przejść w komandytową

Możliwość przekształcenia spółki nie oznacza obowiązku i nie zawsze ma uzasadnienie biznesowe. Dobrze zarządzana spółka jawna nadal bywa najlepszym wyborem, gdy wspólnicy działają osobiście, akceptują prostszy model i nie potrzebują rozdzielania funkcji właścicielskich. Natomiast spółka komandytowa jest dobrym rozwiązaniem tam, gdzie trzeba oddzielić inwestora od zarządzającego, uporządkować odpowiedzialność, przygotować sukcesję albo zbudować czytelniejszy model dla finansowania zewnętrznego.