Likwidacja spółki to sformalizowany proces prawny, którego celem jest zakończenie działalności podmiotu, rozliczenie jego zobowiązań i wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Nie jest to jednorazowa czynność, lecz wieloetapowe postępowanie likwidacyjne spółki, które zarówno dla spółek kapitałowych, jak i spółek osobowych, regulują przepisy Kodeksu spółek handlowych (KSH). Prawidłowe przeprowadzenie likwidacji wymaga ścisłego przestrzegania terminów i procedur, a każdy błąd w przebiegu likwidacji spółki może wydłużyć procedurę, utrudnić wykreślenie podmiotu z rejestru albo narazić likwidatorów na odpowiedzialność.
Sposoby rozwiązania spółki
Zakończenie działalności spółki nie zawsze przebiega w ten sam sposób. Wybór konkretnego trybu zależy od okoliczności, w jakich dochodzi do rozwiązania spółki. Wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców może nastąpić w kilku trybach.
Pierwszym i najczęściej wybieranym jest zakończenie likwidacji spółki – wniosek o wykreślenie z KRS składają wówczas likwidatorzy, po zatwierdzeniu sprawozdania likwidacyjnego przez zgromadzenie wspólników.
Drugi tryb to zakończenie postępowania upadłościowego – w tym przypadku wniosek o wykreślenie składa syndyk masy upadłościowej.
Trzecia droga dotyczy spółek osobowych – jeśli wspólnicy spółki są zgodni i nie pozostały nierozliczone zobowiązania, możliwe jest rozwiązanie spółki osobowej bez przeprowadzania formalnego postępowania likwidacyjnego.
Czwarta możliwość dotyczy restrukturyzacji – w przypadku połączenia lub podziału spółki, spółki przejmowane lub dzielone ulegają rozwiązaniu bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, a sąd wykreśla je z rejestru z urzędu.
Piąty tryb ma charakter sankcyjny: sąd rejestrowy może rozwiązać spółkę z urzędu, gdy podmiot w sposób uporczywy nie wywiązuje się ze swoich obowiązków ustawowych.
W każdym z tych przypadków moment uprawomocnienia się wpisu o wykreśleniu spółki z Krajowego Rejestru Sądowego jest datą, z którą spółka traci byt prawny.
Kiedy i dlaczego spółka wchodzi w likwidację
Przyczyny rozwiązania spółek kapitałowych i spółek osobowych są częściowo odmienne. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powody do rozwiązania spółki określa art. 270 KSH. Należą do nich przyczyny przewidziane w umowie spółki, uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby za granicę, ogłoszenie upadłości spółki oraz inne przyczyny przewidziane prawem.
Od 2023 r. przeniesienie siedziby do innego państwa Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, stanowi przekształcenie transgraniczne i nie powoduje rozwiązania spółki, natomiast przeniesienie do państwa spoza UE/EOG nadal wiąże się z obowiązkiem likwidacji spółki.
W przypadku spółek jawnych, partnerskich oraz komandytowych rozwiązanie spółki powodują:
1) przyczyny przewidziane w umowie spółki;
2) jednomyślna uchwała wszystkich wspólników;
3) ogłoszenie upadłości spółki;
4) prawomocne orzeczenie sądu.
Dodatkowo w przypadku spółki jawnej do rozwiązania spółki prowadzą także:
1) śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości;
2) wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika;
W przypadku spółki partnerskiej rozwiązanie spółki następuje także w przypadku utraty przez wszystkich partnerów prawa do wykonywania wolnego zawodu. Natomiast, w przypadku gdy w spółce pozostaje jeden partner lub gdy tylko jeden partner posiada uprawnienia do wykonywania wolnego zawodu związanego z przedmiotem działalności spółki, spółka ulega rozwiązaniu najpóźniej z upływem roku od dnia zaistnienia któregokolwiek z tych zdarzeń.
Śmierć komandytariusza nie stanowi natomiast przyczyny rozwiązania spółki komandytowej.
Rozwiązanie spółki komandytowo-akcyjnej powodują:
1) przyczyny przewidziane w statucie;
2) uchwała walnego zgromadzenia o rozwiązaniu spółki;
3) ogłoszenie upadłości spółki;
4) śmierć, ogłoszenie upadłości lub wystąpienie jedynego komplementariusza, chyba że statut stanowi inaczej;
5) inne przyczyny przewidziane prawem.
Ogłoszenie upadłości akcjonariusza nie stanowi przyczyny rozwiązania spółki.
Likwidacja spółki jawnej
Jak wskazano powyżej, spółka jawna może zostać rozwiązana m.in. na skutek jednomyślnej uchwały wszystkich wspólników, śmierci wspólnika, ogłoszenia jego upadłości, wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika albo prawomocnego orzeczenia sądu. W spółkach osobowych przeprowadza się likwidację, chyba że wspólnicy jednomyślnie uzgodnią inny sposób zakończenia działalności, np. podział majątku bez formalnej procedury.
Problematyka likwidacji spółki jawnej, w tym kwestia sposobu rozwiązania spółki oraz przebiegu postępowania likwidacyjnego, została szczegółowo przedstawiona w artykule Likwidacja spółki jawnej – jak rozwiązać spółkę jawną i jak przebiega postępowanie likwidacyjne?
Likwidacja spółki komandytowej, komandytowo-akcyjnej oraz spółki akcyjnej
Spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna i spółka akcyjna nie podlegają dokładnie tym samym zasadom likwidacji. W przypadku spółki komandytowej w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy o spółce jawnej, natomiast do spółki komandytowo-akcyjnej stosuje się przepisy o likwidacji spółki akcyjnej.
W spółce akcyjnej procedura jest bardziej sformalizowana: likwidatorzy muszą dwukrotnie ogłosić w Monitorze Sądowym i Gospodarczym informację o rozwiązaniu spółki i otwarciu likwidacji oraz wezwać wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności. Wierzyciele mają na to sześć miesięcy od dnia ostatniego ogłoszenia. Dopiero po zaspokojeniu albo zabezpieczeniu wierzycieli można dzielić pozostały majątek, przy czym podział między akcjonariuszy nie może nastąpić wcześniej niż po upływie roku od ostatniego ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli.
Zagadnienie likwidacji spółki akcyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem kolejnych czynności podejmowanych w toku tego postępowania, zostało szerzej przedstawione w artykule Likwidacja spółki akcyjnej krok po kroku.
Etapy likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
Z uwagi na to, że przedsiębiorcy często wybierają prowadzenie działalności w ramach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, to ta forma prawna jest jedną z najczęściej likwidowanych. Etapy likwidacji spółki z o.o. można ująć w ośmiu zasadniczych krokach.
Uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki
Zgromadzenie wspólników podejmuje uchwałę o rozwiązaniu spółki i przejściu w stan likwidacji. Uchwała wspólników musi być sporządzona w formie aktu notarialnego. Wyjątek dotyczy spółki, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy. W takim przypadku dopuszczalna jest również uchwała opatrzona przez wszystkich wspólników kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Uchwała zapada większością 2/3 głosów, chyba że umowa spółki przewiduje inaczej.
Powołanie likwidatorów
Funkcję likwidatorów pełnią zazwyczaj dotychczasowi członkowie zarządu, ale umowa spółki lub uchwała o powołaniu likwidatorów może wskazać inne osoby. Od chwili powołania likwidatorów prowadzą oni sprawy spółki i reprezentują ją w granicach czynności likwidacyjnych.
Zgłoszenie otwarcia likwidacji do KRS
Likwidatorzy spółki zgłaszają otwarcie likwidacji do sądu rejestrowego na formularzu składanym elektronicznie za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych. W zgłoszeniu muszą się znaleźć: informacja o otwarciu likwidacji, dane likwidatorów oraz sposób reprezentacji spółki przez tych likwidatorów. Wniosek składa się elektronicznie za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych. Spółki założone przez system S24 mogą skorzystać również z tego systemu. Zgłoszenie spółki dotyczące likwidacji składa się w terminie 7 dni od dnia otwarcia likwidacji.
Ogłoszenie likwidacji spółki
Likwidatorzy publikują ogłoszenie o otwarciu likwidacji i wzywają wierzycieli do zgłoszenia roszczeń. Od chwili otwarcia likwidacji spółka działa pod dotychczasową nazwą z dodaniem oznaczenia „w likwidacji”.
Bilans otwarcia likwidacji spółki
Likwidatorzy zamykają (na dzień poprzedzający otwarcie likwidacji w spółce) i ponownie otwierają księgi rachunkowe (na dzień otwarcia likwidacji w spółce) oraz sporządzają bilans likwidacyjny spółki na dzień otwarcia likwidacji, który zatwierdza zgromadzenie wspólników spółki. Ustawa wymaga, aby do bilansu likwidacyjnego przyjmować wszystkie składniki aktywów według ich wartości zbywczej. Likwidatorzy sporządzają bilans otwarcia likwidacji w terminie 15 dni od dnia jej otwarcia. Odrębnym obowiązkiem jest sporządzenie sprawozdania finansowego za okres od pierwszego dnia danego roku obrotowego do dnia poprzedzającego otwarcie likwidacji, na co ustawa o rachunkowości przewiduje termin 3 miesięcy.
Czynności likwidacyjne
Na tym etapie likwidatorzy kończą interesy bieżące spółki, ściągają wierzytelności, wykonują zobowiązania i upłynniają majątek spółki. Nowe interesy mogą wszczynać tylko wtedy, gdy jest to potrzebne do ukończenia spraw w toku.
Sprawozdanie likwidacyjne spółki
Po zakończeniu czynności likwidacyjnych sporządzane jest sprawozdanie likwidacyjne, które zatwierdza zgromadzenie wspólników, a następnie jest ogłaszane w siedzibie spółki i przekazywane sądowi rejestrowemu.
Wykreślenie spółki z KRS
Ostatnim etapem jest wykreślenie spółki z KRS. Likwidatorzy składają elektroniczny wniosek KRS-X2 o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców przez Portal Rejestrów Sądowych. Spółka traci byt prawny z chwilą uprawomocnienia postanowienia o wykreśleniu spółki z Krajowego Rejestru Sądowego.
Rola i obowiązki likwidatorów w przeprowadzeniu likwidacji
Likwidatorzy to osoby, które po otwarciu likwidacji przejmują funkcje reprezentacyjne w spółce i podejmują czynności zmierzające do zakończenia działalności spółki. Ich podstawowe obowiązki obejmują:
- zgłoszenie otwarcia likwidacji do KRS,
- sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji,
- prowadzenie czynności likwidacyjnych,
- złożenie sprawozdania likwidacyjnego i wniosku o wykreślenie spółki z rejestru.
Jeżeli likwidacja trwa dłużej niż rok, po upływie każdego roku obrotowego likwidatorzy powinni przedkładać wspólnikom sprawozdanie ze swojej działalności oraz sprawozdanie finansowe.
Spółka w postępowaniu likwidacyjnym nie powinna podejmować nowych przedsięwzięć gospodarczych – czynności likwidacyjne mają charakter wyłącznie porządkowy i zamykający. Wyjątek stanowią sytuacje, w których nowe działania są niezbędne do zakończenia spraw bieżących. Reprezentacja spółki w tym okresie spoczywa wyłącznie na likwidatorach, nie na dawnym zarządzie.
W spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością uchwała o uchyleniu likwidacji jest możliwa do dnia złożenia wniosku o wykreślenie spółki z rejestru — wspólnicy mogą uchwałą postanowić o dalszym istnieniu spółki. Decyzja wymaga jednak jednomyślnej uchwały wspólników i zgłoszenia zmiany do KRS. W przypadku spółki akcyjnej uchwała walnego zgromadzenia musi być podjęta większością wymaganą dla zmiany statutu, oddaną w obecności akcjonariuszy reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego.
Sprawozdanie likwidacyjne spółki i bilans likwidacyjny
Bilans likwidacyjny to dokument finansowy odzwierciedlający stan majątku spółki na dzień otwarcia likwidacji (bilans otwarcia) oraz na dzień jej zakończenia (bilans zamknięcia). Sprawozdanie likwidacyjne spółki jest dokumentem podsumowującym całe postępowanie likwidacyjne. Powinno ono odzwierciedlać wynik całego postępowania, czyli stan majątku po zakończeniu czynności likwidacyjnych, sposób zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli oraz podstawę do podziału pozostałego majątku między wspólników. Po jego zatwierdzeniu likwidatorzy ogłaszają je w siedzibie spółki i składają sądowi rejestrowemu wraz z wnioskiem o wykreślenie spółki. Brak tego dokumentu lub jego niekompletność może skutkować odrzuceniem wniosku przez sąd.
Problematyka sporządzania sprawozdania finansowego oraz sprawozdania likwidatora w toku likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością została szerzej przedstawiona w artykule Sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie likwidatora spółki z o.o. w likwidacji.
Wierzyciele w procesie likwidacji spółki
Ochrona wierzycieli jest jednym z filarów procedury likwidacyjnej spółki. Po opublikowaniu ogłoszenia o likwidacji wraz z wezwaniem wierzycieli do zgłaszania wierzytelności, wierzyciele mają ustawowy termin na zgłoszenie swoich roszczeń, który w sp. z o.o. wynosi trzy miesiące od daty ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Wierzyciele, którzy nie zgłoszą swoich żądań w terminie i nie są spółce znani, nadal mogą dochodzić zaspokojenia, ale wyłącznie z jeszcze niepodzielonego majątku likwidowanej spółki.
Likwidatorzy spółki są zobowiązani do spłaty zobowiązań wymagalnych i bezspornych oraz do zaspokojenia albo zabezpieczenia pozostałych wierzycieli. Sumy potrzebne do zaspokojenia lub zabezpieczenia znanych spółce wierzycieli, którzy się nie zgłosili, albo których wierzytelności są niewymagalne lub sporne, powinny zostać złożone do depozytu sądowego. Dopiero po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli możliwy jest podział majątku pozostałego po likwidacji. W spółce z o.o. podział majątku nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli.
Spółki osobowe a spółki kapitałowe – różnice w likwidacji
Proces likwidacji spółki różni się w zależności od jej formy prawnej. Spółki osobowe (spółka jawna, spółka komandytowa) mają w tym zakresie większą elastyczność. W przypadkach określonych w Kodeksie spółek handlowych wspólnicy mogą uzgodnić inny sposób zakończenia działalności spółki zamiast przeprowadzania formalnej likwidacji. Procedura ta jest szybsza i odformalizowana. W takim modelu trzeba jednak prawidłowo rozliczyć majątek i zobowiązania spółki.
W przypadku spółek kapitałowych (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna), gdy dochodzi do ich rozwiązania, to najczęściej przeprowadza się postępowanie likwidacyjne. Nie oznacza to jednak, że spółka może zostać wykreślona z KRS wyłącznie po likwidacji. Wykreślenie może nastąpić także po zakończeniu postępowania upadłościowego albo w związku z połączeniem, podziałem lub przekształceniem spółki. W niektórych sytuacjach możliwe jest również rozwiązanie podmiotu z urzędu bez przeprowadzania likwidacji.
Obowiązki wobec urzędów po zakończeniu likwidacji spółki: ZUS, GUS i urząd skarbowy
Zakończenie likwidacji spółki wiąże się z obowiązkiem dokonania zgłoszeń do organów zewnętrznych. Likwidator spółki ma obowiązek niezwłocznie poinformować Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o likwidacji podmiotu poprzez wyrejestrowanie z ZUS.
Z art. 290 KSH wynika obowiązek likwidatora zawiadomienia właściwego urzędu skarbowego o rozwiązaniu spółki i przekazania odpisu sprawozdania likwidacyjnego. Spółka powinna także zostać wyrejestrowana z VAT.
Likwidacja a rozwiązanie spółki
Spółka wchodzi w stan likwidacji (następuje otwarcie likwidacji) z chwilą zajścia przyczyny rozwiązania spółki– np. podjęcia uchwały wspólników. Do właściwego rozwiązania spółki, czyli definitywnego zakończenia jej bytu prawnego, dochodzi dopiero po przeprowadzeniu całej procedury likwidacyjnej, z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o wykreśleniu podmiotu z KRS.
FAQ: Najczęstsze pytania o likwidację spółki
Czy likwidacja spółki jest jedynym sposobem na zakończenie jej działalności?
Nie. Spółka może zostać wykreślona z KRS również po zakończeniu postępowania upadłościowego, w wyniku połączenia, podziału lub przekształcenia, a w przypadku spółek osobowych – na podstawie porozumienia wspólników o rozwiązaniu spółki bez formalnej likwidacji. Likwidacja jest najczęstszym, lecz nie jedynym trybem.
Czy w trakcie likwidacji spółka może zawierać nowe umowy z kontrahentami?
Spółka w likwidacji powinna jedynie kończyć sprawy bieżące, ściągać należności i regulować zobowiązania. Nowe zobowiązania można zaciągać wyłącznie wtedy, gdy jest to konieczne do zamknięcia spraw już będących w toku.
Co się stanie z wierzytelnością, jeśli wierzyciel nie zgłosi jej w terminie?
Wierzyciel nie traci roszczenia, ale jego zaspokojenie jest możliwe wyłącznie z majątku, który nie został jeszcze podzielony między wspólników. Po podziale majątku możliwość dochodzenia roszczeń od spółki wygasa.
Czy wspólnicy mogą odwołać likwidację już po jej rozpoczęciu?
Tak, ale tylko do momentu złożenia wniosku o wykreślenie spółki z KRS. W spółce z o.o. wymagana jest jednomyślna uchwała wspólników. W spółce akcyjnej uchwała walnego zgromadzenia musi zostać podjęta wymaganą dla zmiany statutu większością głosów, oddanych w obecności akcjonariuszy reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego.
Jak długo trwa likwidacja spółki z o.o.?
Minimalny czas to około 6 miesięcy – tyle wynosi ustawowy okres, który musi upłynąć od publikacji ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym wzywającego wierzycieli do zgłaszania roszczeń. Dopiero po upływie tego okresu możliwy jest podział majątku spółki pozostały po likwidacji oraz wykreślenie spółki z KRS. W praktyce proces ten trwa ok 8 miesięcy.
Czy likwidator odpowiada osobiście za zobowiązania spółki?
Co do zasady, likwidator ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Likwidator może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
Autor:
r.pr. Patrycja Jurczok-Garus
